Η «πλάνη» γονέων και μαθητών: Γιατί η βάση μιας σχολής δεν έχει καμία σχέση με την αξία της
Σάββατο, 28 Μαρτίου 2026
Του Στράτου Στρατηγάκη
Μαθηματικού - Ερευνητή
Όταν μια σχολή έχει βάση 19.356 μόρια πολλοί υποψήφιοι και αρκετοί γονείς πιστεύουν ότι πρόκειται για μία εξαιρετική σχολή. Αντίθετα όταν μια σχολή έχει βάση 15.800 μόρια οι ίδιοι άνθρωποι πιστεύουν ότι πρόκειται για μία μικρομεσαία σχολή χωρίς κάποια ιδιαίτερη αξία. Το πρόβλημα είναι ότι πρόκειται για την ίδια σχολή σε διαφορετικές χρονικές στιγμές. Πρόκειται για το σχολή Πολιτικών Μηχανικών του ΕΜΠ· σχολή εγνωσμένης αξίας, ανεξάρτητα από τη βάση της.
Τι συνέβη με τη σχολή του παραδείγματός μας αλλά και με πολλές άλλες σχολές; Τίποτε το ιδιαίτερο. Η αυξομείωση της βάσης τους έχει να κάνει μόνο με τη ζήτηση, που αλλάζει στο πέρασμα του χρόνου. Η ζήτηση δεν έχει καμία σχέση με την αξία μίας σχολής· πρόκειται για διαφορετικές έννοιες, που τις μπερδεύουμε πολλές φορές, πιστεύοντας ότι αυτό που επιλέγουν οι πολλοί είναι το καλύτερο. Πρόκειται για τη λογική του κοπαδιού που ισχύει σε αρκετούς ανθρώπους.
Τι ακριβώς συνέβη; Στο διάγραμμα βλέπουμε ότι όλη τη δεκαετία του 2000 η βάση της σχολής των Πολιτικών Μηχανικών ήταν στα ύψη, με αποκορύφωμα το 2009 που έφτασε στα 19.356 μόρια. Να θυμίσουμε ότι 19.356 μόρια ήταν τα μόρια του τελευταίου εισαχθέντα στη σχολή. Όλοι οι άλλοι είχαν περισσότερα μόρια.
Ας θυμηθούμε λίγο τη δεκαετία του 2000. Οι υποψήφιοι και οι γονείς τους της εποχής έβλεπαν όλη την Ελλάδα να είναι ένα απέραντο εργοτάξιο. Πολυκατοικίες ξεφύτρωναν παντού, τα στεγαστικά δάνεια δίνονταν με περισσή ευκολία και οι πολιτικοί μηχανικοί δεν προλάβαιναν ούτε στην τουαλέτα να πάνε από την πολλή δουλειά. Βλέποντας αυτή την κατάσταση σκέφτονταν ότι η σχολή των πολιτικών μηχανικών ήταν μία εξαιρετική επαγγελματική επιλογή. Και με δεδομένο ότι η ανάπτυξη στη Ελλάδα για δεκαετίες στηρίχθηκε στον κατασκευαστικό τομέα η σχολή των Πολιτικών Μηχανικών θεωρείτο μία σχολή με άριστες επαγγελματικές προοπτικές και λαμπρό μέλλον. Έτσι οι υποψήφιοι τη δήλωναν μαζικά. Πράγματι μέχρι και το 2010 περισσότεροι από 1.000 υποψήφιοι κάθε χρόνο δήλωναν τη σχολή ως πρώτη τους επιλογή, όπως βλέπουμε στο αντίστοιχο διάγραμμα, διεκδικώντας μία από τις περίπου 130 θέσεις στη σχολή. Πρόκειται για εκρηκτική ζήτηση.
Και μετά ήρθε η κρίση. Ο κατασκευαστικός τομέας κατέρρευσε, αφού η χώρα μας χρεοκόπησε. Οι πολιτικοί μηχανικοί ήταν στη μεγάλη τους πλειοψηφία άνεργοι. Θυμάμαι έναν πολιτικό μηχανικό να μου λέει το 2014 ότι έπρεπε να σταματήσει να σκέφτεται τούβλα και οικοδομές και να αλλάξει επάγγελμα. Οι υποψήφιοι που πέτυχαν το 2009 στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών, θεωρώντας ότι έκαναν την καλύτερη επιλογή άρχισαν να αποφοιτούν το 2014 και είδαν την ανεργία ως σχεδόν τη μοναδική τους επιλογή στην Ελλάδα. Πολλοί έφυγαν για άλλες χώρες, αφού δεν έβλεπαν καμία προοπτική στην Ελλάδα.
Βλέπουμε ότι μέσα σε 5 μόλις χρόνια αυτό που θεωρείτο σίγουρο επάγγελμα και επάγγελμα του παρόντος και του μέλλοντος κατέρρευσε. Η απρόβλεπτη και ταχύτατη εξέλιξη του κόσμου μας καθιστά την οποιαδήποτε συζήτηση για τα επαγγέλματα του μέλλοντος εντελώς εκτός τόπου και χρόνου. Το βλέπουμε και στους επίσημους φορείς, όπως το Παγκόσμιο Οικονομικό Φόρουμ, που κάνουν εκτιμήσεις για την επόμενη πενταετία και όχι πέραν αυτής. Την επόμενη πενταετία, όμως, οι σημερινοί υποψήφιοι θα είναι ακόμη φοιτητές. Τους σημερινούς υποψηφίους τους ενδιαφέρει τι θα γίνει μετά από δέκα χρόνια και αυτό κανείς δεν μπορεί να τους το πει με ασφάλεια· μόνο υποθέσεις μπορούν να γίνουν πάνω στις οποίες δεν μπορούν να βασιστούν αποφάσεις.
Η κατάρρευση του κατασκευαστικού τομέα έφερε τη μείωση της ζήτησης για σπουδές στη σχολή Πολιτικών Μηχανικών. Η σχολή έχασε τη λάμψη της, η βάση κατρακύλησε στα 15.800 μόρια το 2020 και οι πρώτες προτιμήσεις των υποψηφίων μειώθηκαν στις κάτω από 300, ενώ στις καλές εποχές ήταν πάνω από 1.000. Μετά το 2020 η βάση της σχολής άρχισε να ανακάμπτει, όπως και η χώρα μας, φτάνοντας περίπου στη βάση του είχε το 2013, καθώς ο κατασκευαστικός τομέας πήρε ξανά μπροστά. Οι πρώτες προτιμήσεις μειώθηκαν κι άλλο εξαιτίας της εισαγωγής της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής που δεν επιτρέπει σε όσους υποψηφίους θέλουν να δηλώσουν τη σχολή, αλλά μόνο σε αυτούς που έχουν μέσο όρο πάνω από περίπου 14.
Η πορεία της βάσης των Πολιτικών Μηχανικών ακολουθεί ακριβώς την οικονομική πορεία της χώρας μας. Περιγράφει εξαιρετικά την ιστορία της Ελλάδας τα τελευταία 25 χρόνια. Μας δείχνει ότι πολλοί άνθρωποι κάνουν τις επιλογές τους σύμφωνα με αυτό που βλέπουν γύρω τους. Πιστεύουν ότι αυτό που βλέπουν γύρω τους θα συμβαίνει για πάντα. Βλέπουν το αύριο με τα μάτια του σήμερα.
Το σημαντικότερο, όμως, συμπέρασμα είναι ότι η βάση μιας σχολής δεν καθορίζεται από την αξία της, αλλά μόνο από τη ζήτηση. Υψηλή ζήτηση φέρνει υψηλή βάση· χαμηλή ζήτηση φέρνει χαμηλή βάση. Δεν πρέπει, λοιπόν, οι υποψήφιοι να θαμπώνονται από την υψηλή βάση που έχουν κάποιες σχολές. Δεν δείχνει τίποτα η υψηλή βάση για την αξία της σχολής και, κυρίως, δεν δείχνει τίποτα για το αν αυτές οι σπουδές ταιριάζουν στον υποψήφιο.
