Γιατί απέτυχε η προηγούμενη προσπάθεια για το Εθνικό Απολυτήριο; Και τι αλλάζει τώρα
Σάββατο, 17 Ιανουαρίου 2026
Του Στράτου Στρατηγάκη
Μαθηματικού - Ερευνητή
Η προσπάθεια σχεδιασμού και καθιέρωσης του Εθνικού Απολυτηρίου δεν έχει περιθώρια αποτυχίας. Μία, ακόμη, αποτυχία θα πάει την Εκπαίδευσή μας πολλά χρόνια πίσω.
Η πιο οργανωμένη προσπάθεια για το Εθνικό Απολυτήριο έγινε το 1999 από τον κ. Αρσένη. Είναι η μόνη που έφτασε στην πλήρη εφαρμογή της και απέτυχε παταγωδώς προξενώντας την αποπομπή του κ. Αρσένη από το Υπουργείο Παιδείας. Είναι προφανές ότι αν δεν αναλυθούν τα αίτια της αποτυχίας θα έχουμε ακόμη μία αποτυχία και δεν υπάρχει το περιθώριο.
Στα τέλη της δεκαετίας του 90 οι μαθητές εξετάζονταν ενδοσχολικά σε όλα μαθήματα της Γ Λυκείου, έπαιρναν το απολυτήριο Λυκείου και μετά εξετάζονταν, σε ειδικά εξεταστικά κέντρα, στις Πανελλαδικές Εξετάσεις στα 4 μαθήματα των Πανελλαδικών Εξετάσεων της δέσμης τους για την εισαγωγή τους στα ΑΕΙ. Ακριβώς όπως γίνεται και τώρα με μόνη διαφορά ότι τώρα οι ενδοσχολικές εξετάσεις γίνονται με τα μισά θέματα να επιλέγονται από την Τράπεζα Θεμάτων.
Η μεταρρύθμιση Αρσένη
Οι ιθύνοντες της μεταρρύθμισης Αρσένη είπαν στους μαθητές: Θα καταργήσουμε τις Πανελλαδικές Εξετάσεις για την εισαγωγή στα ΑΕΙ. Θα εξετάζεστε στα μαθήματα που εξετάζεστε και τώρα και μάλιστα στο σχολείο σας και με τους βαθμούς που θα προκύπτουν από τις εξετάσεις της Β και Γ Λυκείου, θα εισάγεστε στο Πανεπιστήμιο. Για να εξασφαλίσουμε, όμως, το αδιάβλητο του συστήματος θα εξετάζεστε σε κοινά θέματα, τα γραπτά θα διορθώνονται από άλλους καθηγητές και θα υπάρχει προσαρμογή του προφορικού βαθμού στον γραπτό. Αν ο προφορικός βαθμός απέχει περισσότερο από 3 μονάδες από τον βαθμό του γραπτού θα μειώνεται ώστε να απέχει 3 μονάδες.
Αν, για παράδειγμα, ένας μαθητής έχει σε ένα μάθημα προφορικούς βαθμούς 18 και γράψει 12. Τότε το 18 θα γίνεται 15. Έτσι το σύστημα είναι δίκαιο, μειώνεται ο παράγων τύχη αφού μετράνε οι βαθμοί δύο τάξεων, μετράνε και οι προφορικοί βαθμοί, συνεπώς μετράει η συνολική απόδοση του μαθητή τα δύο χρόνια. Ταυτόχρονα έγινε και διπλασιασμός του αριθμού των εισακτέων στα ΑΕΙ, ώστε στην πράξη να περνάνε όλοι σε μία σχολή.
Το σχέδιο έδειχνε εξαιρετικό και θα είχαμε επιτέλους Εθνικό Απολυτήριο. Το αποτέλεσμα της πρώτης εφαρμογής του ήταν ότι το 30% των μαθητών της Β Λυκείου έμενε στην ίδια τάξη, διότι είχαν καταργήσει τους μετεξεταστέους. Λαϊκή οργή, κατακραυγή, κοινωνική αναταραχή ανάγκασαν το Υπουργείο Παιδείας να αυξήσει την επιτρεπτή διαφορά του γραπτού από τον προφορικού βαθμού σε 5 μονάδες και, τελικά, να περάσουν οι μαθητές στην επόμενη τάξη. Το σύστημα με τις Πανελλαδικές Εξετάσεις σε όλα τα διδασκόμενα μαθήματα σε δύο τάξεις του Λυκείου θεωρήθηκε πολύ βαρύ για τους μαθητές. Τα 14 εξεταζόμενα μαθήματα έγιναν 9, καταργήθηκαν οι εξετάσεις στη Β Λυκείου, μετά έγιναν 6 για να καταλήξουν στο σύστημα που έχουμε σήμερα: 4 εξεταζόμενα μαθήματα σε Πανελλαδικές μετά τις απολυτήριες εξετάσεις του Λυκείου. Φτάσαμε δηλαδή ακριβώς εκεί που βρισκόμασταν το 1998, πριν την εφαρμογή του συστήματος Αρσένη.
Τα SOS
Η σημαντικότερη αλλαγή που έγινε και έφερε αυτά τα αποτελέσματα ήταν ότι τα θέματα στις προαγωγικές εξετάσεις δεν τα έθεταν οι διδάσκοντες καθηγητές. Επειδή αυτοί που σχεδίασαν το σύστημα δεν είχαν βρεθεί σε Λύκειο δεν γνώριζαν κάποια βασικά πράγματα. Οι καθηγητές έχουν τις αγαπημένες τους ασκήσεις και θέματα που διδάσκουν με πολλή προσοχή όλη τη χρονιά. Οι μαθητές και οι φροντιστές τους το καταλαβαίνουν και “μαντεύουν” τα θέματα. Κάποιοι άλλοι καθηγητές κατανοώντας ότι δεν έχει νόημα να παπαγαλίζουν οι μαθητές τους τις αποδείξεις των θεωρημάτων τους ορίζουν κάποια θεωρήματα που πρέπει να ξέρουν και επιλέγουν ένα από αυτά. Κάποιοι άλλοι δίνουν τα λεγόμενα SOS και κάποιοι άλλοι όταν βλέπουν ότι ένας μαθητής που όλη τη χρονιά προσπαθούσε δεν τα κατάφερε και έγραψε 5, αυτό το 5 θα το κάνουν 8. Έτσι λειτουργεί δεκαετίες τώρα το σχολείο. Τα SOS αποτελούν το ευαγγέλιο του μαθητή. Οι Πανελλαδικές Εξετάσεις σε όλα τα μαθήματα κατάργησαν αυτές τις πρακτικές, και έφεραν τη λογική των Πανελλαδικών εξετάσεων στις προαγωγικές και απολυτήριες εξετάσεις, όπου δεν υπάρχουν SOS. Αναμενόμενο δεν ήταν και οι επιδόσεις να προσεγγίζουν τις Πανελλαδικές Εξετάσεις;
Στις Πανελλαδικές εξετάσεις του 2025, για παράδειγμα, που βλέπουμε στον πίνακα οι υποψήφιοι που εξετάστηκαν σε κάθε μάθημα είχαν επιλέξει να εξεταστούν σε αυτό το μάθημα και είχαν προετοιμαστεί γι’ αυτό. Αν εξετάζονταν και οι υποψήφιοι των θετικών επιστημών στα Αρχαία Ελληνικά το ποσοστό των γραπτών κάτω από τη βάση θα ήταν πολύ μεγαλύτερο, το αντίστοιχο θα συνέβαινε και αν εξετάζονταν οι υποψήφιοι των ανθρωπιστικών επιστημών στα Μαθηματικά. Βλέπουμε ότι οι επιδόσεις στις Πανελλαδικές είναι πολύ κακές. Σε 3 μαθήματα οι υποψήφιοι έγραψαν κάτω από 10 σε ποσοστό μεγαλύτερο του 50% και σε άλλα δύο σε ποσοστό πάνω από 40%. Στα μισά δηλαδή μαθήματα πάνω από το 40% γράφει κάτω από τη βάση. Πρόκειται για υποψηφίους που προετοιμάζονται για αυτά τα 4 μαθήματα τουλάχιστον 2 χρόνια. Θα μου πει κάποιος ότι τα θέματα είναι εξαιρετικά δύσκολα διότι πρόκειται για διαγωνισμό συμπλήρωσης θέσεων και έτσι πρέπει να γίνεται. Σωστά αλλά τα θέματα μέχρι το 10 είναι πολύ εύκολα. Είμαστε προετοιμασμένοι να αντιμετωπίσουμε τέτοιες βαθμολογίες; Οι ιθύνοντες της μεταρρύθμισης Αρσένη δεν ήταν, έπεσαν από τα σύννεφα και η μεταρρύθμιση κατέρρευσε.
| Πανελλαδικές Εξετάσεις 2025 | |
| Μάθημα | 0 ≤ Βαθμός < 10 (%) |
| ΝΕΟΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ ΚΑΙ ΛΟΓOTEXNIA Γ.Π. | 15,87 |
| ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΑ Ο.Π. | 47,69 |
| ΙΣΤΟΡΙΑ Ο.Π. | 53,31 |
| ΛΑΤΙΝΙΚΑ Ο.Π. | 38,36 |
| ΦΥΣΙΚΗ Ο.Π. | 50,05 |
| ΧΗΜΕΙΑ Ο.Π. | 37,18 |
| ΜΑΘΗΜΑΤΙΚΑ Ο.Π. | 59,12 |
| ΒΙΟΛΟΓΙΑ Ο.Π. | 31,60 |
| ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗ Ο.Π. | 42,64 |
| ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ Ο.Π. | 33,12 |
| Πηγή: ΥΠΑΙΘ Επεξεργασία: Στράτος Στρατηγάκης | |
Με την τράπεζα θεμάτων, την επιλογή όλων των θεμάτων από αυτή και την εξωτερική βαθμολόγηση θα έχουμε ακριβώς τα ίδια προβλήματα και, μάλιστα, σε χειρότερο βαθμό. Η ανοικτή τράπεζα θεμάτων προϋποθέτει (για να είναι ανοικτή) πληθώρα θεμάτων έτσι ώστε να μην μπορεί να παπαγαλίσει ο μαθητής τις απαντήσεις. Ουσιαστικά πρέπει να είναι τόσα πολλά ώστε να μην μπορεί να τα λύσει όλα. Από την άλλη το νόημα των προαγωγικών εξετάσεων είναι να υποχρεωθεί ο μαθητής να κάνει επανάληψη στα σημαντικά θέματα της ύλης της χρονιάς, γνώσεις που θα του χρειαστούν στην επόμενη τάξη, να πιστοποιηθεί ότι ξέρει τα βασικά, ώστε όταν θα επιστρέψει από τις καλοκαιρινές διακοπές να μπορεί να παρακολουθήσει απρόσκοπτα τα μαθήματα της επόμενης τάξης. Η πληθώρα των θεμάτων στην τράπεζα θεμάτων αναγκαστικά θα περιλαμβάνει ερωτήσεις που θα εξετάζουν άχρηστες λεπτομέρειες διαστρεβλώνοντας το νόημα των προαγωγικών εξετάσεων.
Ποια θα είναι η διαφορά των θεμάτων από Πανελλαδικές από τα θέματα από την τράπεζα θεμάτων; Με τις Πανελλαδικές θα εξετάζονται όλοι οι μαθητές την ίδια μέρα το ίδιο μάθημα, ενώ με την τράπεζα θεμάτων θα διαφέρει η ημέρα εξέτασης κάθε μαθήματος. Η εξέταση την ίδια μέρα στο ίδιο μάθημα σε όλα τα σχολεία της Ελλάδας είναι επικοινωνιακά περίεργο ζήτημα διότι πιστεύεται ότι θα αυξάνει το άγχος των μαθητών.
Με τις Πανελλαδικές Εξετάσεις, όμως, θα μπορούν οι βαθμοί να χρησιμοποιηθούν για την εισαγωγή στα ΑΕΙ, αφού θα έχουν εξεταστεί όλοι στα ίδια θέματα· με την τράπεζα θεμάτων όχι, αφού θα έχουν εξεταστεί σε διαφορετικά θέματα. Η βασική αρχή είναι ότι όταν έχουμε εξετάσεις πιστοποίησης γνώσεων η τράπεζα θεμάτων είναι μια χαρά, αλλά όταν έχουμε διαγωνισμό συμπλήρωσης θέσεων, όπως είναι η εισαγωγή στα ΑΕΙ, δεν είναι αποδεκτή, συνεπώς θα χρειαστούν και άλλες εξετάσεις.
Αν αυτοί που παίρνουν τις αποφάσεις δεν καταλάβουν εγκαίρως τι σημαίνει εξετάσεις με όλα τα θέματα από την τράπεζα θεμάτων, εξωτερική βαθμολόγηση και προσαρμογή του προφορικού βαθμού στον γραπτό θα υποστούμε ακόμη μία αποτυχία, που θα μας πάει πολλά χρόνια πίσω, όπως και η αποτυχία του 1999.